Geologia inżynierska: poszukiwanie gazu łupkowego oraz badania geotechniczne
   
Aktualności




Reperowe osady organiczne eemu indykatorem nowej paleogeografii Centralnej i Wschodniej Polski


W latach 1987-2001 Krzysztof Wrotek, pracownik Przedsiębiorstwa Geologicznego POLGEOL S.A., opracował arkusze SMGP w skali 1:50 000 okolic: Małkini Górnej, Węgrowa, Jadowa i Sadownego. Obecnie prowadzi prace kartograficzne w okolicach Sochocina koło Płońska.

W obrębie tego terenu zostały nawiercone i przebadane profile osadów organicznych takich jednostek stratygraficznych plejstocenu jak: pretegelen (1 stanowisko), interglacjał mazowiecki (2 stanowiska), interstadiał pilicy (1 stanowisko). Szczególnie licznie, bo w ponad 400 profilach rozpoznane zostały nowe stanowiska osadów organicznych interglacjału eemskiego (z których część przebadano). Znaczną część profili zaprezentowano w opracowaniach K. Wrotka (1-14).

Rozszerzoną wiedzę o tych osadach przedstawiono w opracowaniu z 1997 r. (10), wykonanym na zlecenie Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa.

Dobra czytelność przed eemskiej rzeźby, ujawniona przez nowoodkryte, bardzo liczne, kopalne jeziora, pozwala precyzyjnie rekonstruować paleogeografię obszaru centralnej i wschodniej Polski oraz poczynić całkowicie nowe ustalenia stratygraficzne, sedymentologiczne i inne.

Wiele stref marginalnych z deglacjacji lądolodów jest tylko częściowo znanych, gdyż w ich sąsiedztwie występują nierozpoznane zespoły zagłębień wytopiskowych (obecnie kopalnych).

Wysoce prawdopodobne jest, że na części obszaru Polski i Białorusi występują kopalne pojezierza w ilości większej niż na Pojezierzach Mazurskim i Pomorskim łącznie.

Prace nad tymi zagadnieniami prowadzono w oparciu o metodykę opracowywania SMGP w skali 1:50 000 wzbogaconą stosowaniem głębszych sondowań (nawet do 22,5 m). Zastosowano także dwie, oryginalne, metody poszukiwania i wstępnej identyfikacji osadów eemskich, które przedstawiono w opracowaniu z 1997 r. (10).

Stwierdzono, że na omawianym obszarze, piaski i gliny (przykrywające osady organiczne interglacjału eemskiego) znane są głównie w profilach wierceń i sondowań. Jest to materiał trudny do oceny z uwagi na: naturalne przemieszanie (redepozycja), wymieszanie materiału w wyniku nawiercania oraz niejednolitość i nieprecyzyjność opisów różnych autorów. W wielu wierceniach, osady piaszczyste różnych granulacji uznawane są za "sandrowe" z okresu zlodowaceń środkowopolskich. Wielokrotnie, redeponowane osady glinopodobne lub zapylone, takie jak piaski gliniaste lub silnie piaszczyste gliny uznawane są za osady lodowcowe (także w znaczeniu poziomów litostratygraficznych). W tych przypadkach następuje błąd w określeniu genezy i wieku osadów (może on przekraczać rząd wielkości (x10)). Należy nadmienić, że zagęszczenie sondowań nie wyklucza możliwości pomyłek interpretacyjnych.

Aby określić, na omawianym obszarze, przestrzenne, ciągłe, usytuowanie osadów glinopodobnych, wytypowano dziewięć rejonów, które pierwotnie rozpoznano wierceniami, a następnie wykopami-rowami (dokumentując je rysunkami, zdjęciami fotograficznymi i opróbowaniem osadów). Przy typowaniu "stanowisk" do badań brano pod uwagę miejsca gdzie osady glinopodobne zalegają nad zidentyfikowanymi i zbadanymi interglacjalnymi, eemskimi osadami organicznymi oraz gdy bardzo blisko występujące osady organiczne wyklinowują się i zanikają.

Dla rozpoznania przestrzennego brano także pod uwagę rozkład paleoizoterm nad czaszą lądolodu bałtyckiego i na jego przedpolu. Rozkład paleoizoterm determinował wówczas wiele procesów m. in. procesy stokowe.

Do przestrzennego rozpoznania głębszego włączono także rejon otworu Myszadła, gdzie ustalono występowanie (w superpozycji geologicznej) trzech jednostek stratygraficznych: interglacjału podlaskiego (kromerskiego), interglacjału mazowieckiego oraz interstadiału pilickiego. W profilu otworu Myszadła, dzięki badaniom palinologicznym próbek z osadów organicznych uzyskano zespoły pyłkowe charakterystyczne dla eemu!?. Osady "eemskie" leżą tu na gł. 40 m., występując pod gliną. Osady te poznano także w około 400 profilach, ale w pozycji geologicznej gdy występują nad poziomem gliniastym.

Etapowo prowadzone prace (dodatkowe, głębokie sondowania zagęszczające oraz wykop-rów) w rejonie opartym o Myszadła, Łochów, Zembrzyniec pozwoliły na przestrzenną obserwację gliny stwierdzonej w otworze i sondach w rejonie Myszadeł oraz na jednoznaczne potwierdzenie jej litostratygraficznego charakteru (jest to bazalna, masywna glina zwałowa koloru szarego).

Precyzyjnie wyjaśniono fakt występowania zespołów pyłkowych charakterystycznych dla interglacjału eemskiego w dwu pozycjach nad i pod poziomem glin zwałowych stadiału warty (i wkry?). Dolny poziom osadów organicznych zalega więc jednoznacznie w pozycji stratygraficznej interstadiału-interglacjału pilickiego co dodatkowo podkreśla zidentyfikowanie w Myszadłach serii interglacjału mazowieckiego (zalegających niżej).

Ponownie należy podkreślić znaczenie występowania na omawianym obszarze piasków deluwialnych, jeziornych i rzecznych przykrywających osady organiczne interglacjału eemskiego oraz gliniastych pokryw peryglacjalnych. Ich zaobserwowane zróżnicowanie odgrywało i odgrywa niepoślednią rolę w mylnej interpretacji budowy geologicznej badanego obszaru, przedstawianej m.in. na arkuszach Mapy Geologicznej Polski w skali 1:200 000 i 1:50 000. Gliniaste pokrywy peryglacjalne w znacznej mierze są uznawane za gliny zwałowe! Brak wydzielania tych osadów w opracowaniach kartograficznych powoduje, że różnogenetyczne i różnowiekowe osady rozpatrywane są na wymienionych mapach jako równowiekowe.

Nie rozpoznawanie kopalnych eemskich jeziorzysk i brak ich wydzielania na w/w mapach spowodowane było trudnościami ich identyfikacji. Jest to prawdopodobnie główny powód braku rozpoznania, w dotychczasowych badaniach, występowania "jeziorzysk" eemskich i skali ich rozprzestrzenienia, K. Wrotek (1995, 1997).
Na wydzielanie w/w osadów w pracach kartograficznych nie pozwala zakres dokumentowania (sondowania) powierzchniowego - stosowania wierceń do 4 m. Osady te nie mogą też być uchwycone w kartowaniu dla Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000 gdyż mapę tę sporządza się do głębokości 2 m, a wiercenia sondą mechaniczną wykonuje się do 4-6 m.

Wpływa to na nieznajomość paleogeomorfologii terenu i nieznajomość paleorzeżby np.: nie wiadomo które formy pozytywne były największe i w jakim stopniu, później, zostały przeobrażone. Nieznane jest także rozmieszczenie wytopisk, ich wypełnienie, występowanie i skala tych zjawisk.

Stopień zmian w paleo i w obecnej rzeźbie ocenić można będzie dopiero w miarę głębszego, do przynajmniej 8-10 m głębokości, rozpoznania profilu geologicznego form negatywnych, z możliwością głębienia do 20 m.

Bury Brzeg - Profil stanowiska eemskich osadów organicznych

Profile sond dokonujących osady interglacjału eemskiego występujące w obniżeniach wytopiskowych


Wybór literatury:
  1. Wrotek K. (1992) - Sprawozdanie wstępne - częściowe, z rozpoznania torfów, gytii i kredy jeziornej interglacjału eemskiego w rejonie pomiędzy Stoczkiem Łukowskim, Nurem i Wysokim Mazowieckim. (maszynopis) CAG PIG, Arch. PG Warszawa, Archiwum UW Łomża.
  2. Wrotek K. (1993) - Jak płynął PraBug?. Problemy nr 3, Warszawa.
  3. Wrotek K. (1993) - Interglacjał eemski w rejonie Treblinki i propozycja nowego zasięgu lądolodu stadiału wkry. Przegląd Geologiczny, nr6. Warszawa.
  4. Wrotek K. (1994) - Arkusz Małkina Górna Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  5. Wrotek K. (druk) - Arkusz Kosów Lacki Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50 000, z Objaśnieniaami. Wyd. Geol. Warszawa.
  6. Wrotek K. (druk) - Arkusz Czyżewo Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  7. Wrotek K. (1995) - Interglacjał eemski w rejonie Szepietowa. Przegląd Geolog. Nr 4. Wyd. Geol. Warszawa.
  8. Wrotek K. (druk) - Arkusz Sterdyń Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  9. Wrotek K. (druk) - Arkusz Węgrów Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  10. Wrotek K. (1997) - Znaczenie występowania osadów eemskich na wschód i północ od Warszawy dla rekonstrukcji recesji lądolodów zlodowaceń środkowopolskich. (maszynopis) na zlecenie Ministerstwa OŚZNiL, konsultant naukowy dr A. Ber.
    Archiwa: CAG PIG, PG POLGEOL S.A., Warszawa.
  11. Wrotek K. (druk) - Arkusz Liw Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami, Wyd. Geol. Warszawa.
  12. Wrotek K. (druk) - Arkusz Jadów Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  13. Wrotek K. (druk) - Arkusz Sadowne Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski w skali 1:50000, z Objaśnieniami. Wyd. Geol. Warszawa.
  14. Wrotek K. (w oprac) - Arkusz Sochocin Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski. PG "POLGEOL" S.A. Warszawa.

Uwaga:
"Opracowanie "Reperowe osady organiczne eemu indykatorem nowej paleogeografii centralnej i wschodniej polski" jest do wglądu w siedzibie Przedsiębiorstwa Geologicznego POLGEOL S.A. w Warszawie, ul. Berezyńska 39, tel. (0-22) 617-30-31 (K. Wrotek lub W. Wojciechowski).
Polska wersja  English version  French version
Polska wersja  English version  French version
Galeria zdjęć       Aktualności       Pracownicy       Zakłady       O nas       Kontakt
© 2002 - 2017 · POLGEOL S.A.
Licznik odwiedzin: 1280761